Yaprak, Sap ve Gövdede Oluşan Mantar Hastalıkları ile Mücadele

Yaprak, Sap ve Gövde Hastalıkları ile Mücadele

Kök hastalıklarının aksine, yaprak, sap ve gövde hastalıkları ile mücadele daha kolaydır. Çünkü bu hastalık etmenleri bitkinin görünen kısımlarında bulaşıklık oluşturmakta ve kullanılan ilaçlar doğrudan hastalık etmenine erişebilmektedir. Aşağıda da görüleceği üzere doğal ve organik yetiştiricilikte kullanılabilecek bir çok preparat bulunmaktadır.

Bakırlı Bileşikler

Her ne kadar organik tarımda bakırlı bileşiklerin (bakırın sularda ve toprakta kirlilik yaratması nedeniyle) kullanımı giderek sınırlandırılsa da hala bakırlı bileşikler mantar hastalıkları ile mücadelede önemli bir etki mekanizmasına sahiptir ve organik tarımda kullanımına belirli ölçülerde izin verilmektedir.

Bazı bakır oksitler ve bakır sülfat piyasada yaygın olarak bulunmaktadır.

Bordo Bulamacı: Bakır Sülfat Penta Hidrat (CuSO45H2O) ve kirecin su ile karıştırılmasıyla elde edilen bordo bulamacı mantar hastalıklarında güçlü bir etki mekanizmasına sahiptir. Yukarıda söz edildiği üzere, bordo bulamacı bir çiftçinin yoldan geçenler üzümleri yemesinler diye tadı acı olduğu için yol kenarındaki bitkilere bakır sülfat ver kireç karışımı atmasıyla ortaya çıkmıştır. Profesör Pierre Alexis Millardet yoldan geçerken tesadüfen yol kenarındaki bu ağaçların mildiyöye yakalanmadığını fakat iç kısımdaki ağaçlarda hastalık olduğunu gözlemlemiştir. Daha sonra laboratuvarda yaptığı araştırmalarda bordo bulamacının etkisini görmüş ve bu tarihten sonra bordo bulamacı mildiyö hastalığına karşı kullanılmaya başlanmıştır.

Resimde sol taraftaki sırada bordo bulamacı uygulanmış ve downy mildew zararı yok. Oysa sağ tarafta ciddi bir zarar var.

Elementel Kükürt

Külleme (powdery mildew) ve mildiyö (downy mildew) hastalıklarına karşı elementel kükürt iyi bir çözümdür ve on yıllardır kullanılmaktadır. Elementel kükürtün toz ve suda ıslatılan granül formları piyasada mevcuttur. Kükürt suda eriyen bir element değildir. Bu yüzden satıcıların suda eriyen kükürt söylemine aldanmayın. Granül halindeki ıslatılabilir kükürt, suda dağılması için içerisine çeşitli maddeler katılan preparatlardır.

Kükürtün tam etki gösterebilmesi için bazı yayıcı ve yapıştırıcılarla kullanılması gerekir. Ancak kabak ve kavun çeşitlerinde kullanırken dikkatli olmak gerekir. Bu bitkilerde yaralanmalara yol açabilir.

Kükürt bitkilere ya hastalık öncesi ya da hastalığın erken aşamalarında uygulanmalıdır. Hastalık yaygınlaştıktan sonra kükürt uygulaması başarı oranını düşürmektedir.

Kaliforniya Bulamacı: Kükürt ve kirecin kaynatılmasıyla oldukça alkali olan Kalsiyum Sülfür (veya Kalsiyum Polisülfür) oluşur. Kalsiyum Sülfür, Kaliforniya Bulamacı olarakta bilinir ve bir çok mantar hastalığının mücadelesinde kullanılır. Kaliforniya bulamacı oldukça alkali bir sıvı olup uygulama sırasında göz ve cilt ile temasından kaçınılmalıdır. Fitotoksititeye neden olmaması için kullanmadan önce en az 1:100 oranında sulandırılmalıdır.

Film Oluşturan Toz Mineraller

Kaolin başta olmak üzere Kalsiyum Karbonat ve Diatomit içeren minerallerin yapraklar üzerinde su tutulmasını engelleyici özellikleri nedeniyle mantar hastalıklarını baskıladıklarına dair iddialar olsa da bu konuda ciddi bilimsel çevreler henüz test sonuçlarının tatmin edici düzeyde olmadığını iddia etmekteler. Bu ürünlerin hiç birisinin fungusit lisansı yoktur.  Fungusit olarak kullanılabilmeleri için daha fazla araştırma yapılması gerekmektedir. Ancak bu tür ürünler, biyo pestisitler, kükürt ve bakırlı bileşiklerle karıştırılıp kullanılabilir.

Hidrojen Peroksit

Bir çok mikroorganizma için hidrojen peroksit (Oksijenli su ile olarak bilinir.) mikroorganizmaların büyük çoğunluğu için öldürücü bir etkiye sahip ve dezenfektan olarak yıllardır kullanılmaktadır. Bu yüzden hidrojen peroksitin değişik konsantrasyonları tarımda da mildiyö (downy mildew), külleme (powdery mildew) ve kurşuni küfe karşı kullanılmaktadır. Ancak hidrojen peroksitin etki mekanizması anlık denecek kadar kısa sürelidir. Kimyasal formülü H2O2 olan hidrojen peroksit bünyesindeki oksijen atomlarından bir tanesini kolayca bırakarak, H2O’ya yani bildiğimiz suya dönüşür. Üstelik hidrojen peroksit zararlı yararlı ayrımı yapmadan bütün mikroorganizmaları öldürür.

Potasyum Bikarbonat

Potasyum bikarbonat küllemeye karşı Amerika’da MilStop ticari adıyla piyasada bulunmaktadır.

Biyolojik Mücadele Araçları

Yukarıda söz ettiğimiz maddelerin hepsininde çevre insan sağlığına etkisi yok denecek kadar az olup (bakır hariç) diğer kimyasallar kadar tehlikeli değildir ve organik tarımda kullanımlarına izin verilmiştir. Ancak bu maddelerin etkisi de sadece hedef patojenle sınırlı değildir. Bu yüzden yararlı ve zararlı ayrı yapmadan bütün mikroorganizmaları etkilerler. Doğa ve çevrenin korunması amacıyla sadece hedef patojeni hedef alan ve çevre ve insan sağlığı üzerinde hiçbir olumsuz etkisi bulunmayan biyolojik kontrol araçlarının kullanımı daha öne çıkarılmalıdır.

Günümüzde bir çok bitki hastalığının mücadelesi kimyasallara karşı oluşan direnç deneniyle giderek zorlaşmaktadır. Salgınlar daha yaygın ve daha geniş alanlarda etkili olmaktadır. Toprak organik madde içeriğinin yüksek olması durumunda, bitki besin stresine girmemekte, toprağın su tutma kapasitesi iyileşmekte ve buunun sonucu olarak bitkinin savunma mekanizması daha güçlü olmakta ve bitkinin patojenlere karşı mücadelesinde bitki lehine bir avantaj oluşturmaktadır. Toprak organik maddesinin miktarı ile orantılı olarak yaşanan hastalıkların şiddeti azalmaktadır. Toprak Biyologu Elaine Ingham’ın belirttiği üzere düzenli olarak kompost çayı bir çok bitki hastalığını baskılayıcı rol oynamaktadır.

Kimyasal kullanımının çevre ve insan sağlığı ile ilgili yarattığı olumsuz etkilerden dolayı, dünyada biyolojik mücadele yöntemlerinin kullanımı giderek artmakta ve her geçen gün yeni biyolojik mücadele araçları geliştirilmektedir.

Biyolojik kontrol araçlarından Bacillus subtilis’in downy mildew ve powdery mildew üzerindeki etkisi kanıtlanmış ve lisanslı olarak bir çok ülkede biyo funfusit olarak kullanılmaktadır. Bu ürünler Serenade, Cease, Kodiak, Rapsody, Companion gibi ticari adlarla piyasada bulunmaktadır. Ülkemizde de Simbiyotek’in Bacillus subtilis içeren ürünü ruhsat aşamasındadır. Ayrıca Bioglobal’in ithal Subtilex Foliar ürünü, Bacillus subtilis içeren bir üründür.

Bacillus pumilis QST 2809 içeren ürünler powdery mildew ve downy mildew gibi hastalıklara karşı kullanılmakta ve Sonata ticari adıyla piyasada bulunmaktadır.

Ampelomyces quisqualis M-10 mantarı içeren ürün downy mildew hastalık etmenini hiper paratizizm yolu ile etkilemekte ve ülkemizde Boyut Dış Ticaret’in ticari adı AQ10 olan ürünü piyasada bulunmaktadır.

Coniothyrium minitans ve bazı Trichoderma spp. türlerinin Sclerotinia sclerotiorum üzerinde mikoparazit olarak etki yaptığı bilinmektedir. Mantarlardan elde edilen α-1,3 glucanase’ in sklerotial dokuları parçalamakta ya da hücreleri çözmektedir (lysise etmek). Coniothyrium minitans, Cotans WG ve Koni, Ooko-Ni ticari adlarıyla çeşitli ükelerde satılmaktadır.

Streptomyces lydicus WYEC 108 şuşunu içeren ürün Actinovate AG adıyla OMRI listesinde, mildiyö, kurşuni küf ve erken yanıklığa karşı lisanslı olarak Amerika’da bulunmaktadır.

Reynoutria sachalinensis bitkisinden elde edilen ekstrakt powdery mildew mücaddelesinde kullanılmakta ve dünyada Milsana VP adıyla piyasada bulunmaktadır. Ülkemizde ise Boyut Dış ticaret’in Regalia SC adlı ürünü ruhsat aşmasındadır.

Bu lisanslı ürünlerin dışında aşağıdaki çalışmalar yapılmış bir kısmında oldukça başarılı sonuçlar alınmıştır. Ancak bunlar henüz ticari ürün haline dönüştürülmemişir. Aşağıdaki iki örnek çalımaya değinerek bu yazımızı bitiriyoruz.

Ayçiçeiğindeki Sclerotinia kelle çürüklüğü, Trichoderma spp. sporları ile yoğun olarak bulaşık arıların ayçiçeği çiçeklerine salınmasıyla belirgin oranda azaltılmış durumda. (Aktaran Agrios, 2004)

Domateste erken yanıklık hastalığına neden olan Alternaria solani’ye karşı Aspergillus niger tarafından bitki hücresinin apoplastlarında üretilen peroksit iyonları baskılayıcı rol oynamaktadır.  (Aktaran Agrios, 2004)

Not1: Bugünlerde elinizde bir büyüteç ile mutlaka bahçenizde örnekleme usulü incelemeler yapınız. Yaprakların altını ve üstlerini kontrol ediniz. Mantar hastalıkları ile mücadelede erken tanı çok önemlidir. Külleme, mildiyö, küf vb. hastalıklar ile yaprak bitleri ve thripslere bu yöntemle henüz başlangıç aşamasındayken tanı konulabilir.

Not2: Bu yazının hazırlanmasında ve kullanılan fotoğraf ve şekillerde aşağıdaki kaynaklardan yararlanılmıştır.

1- Plant Pathology, 5th edition, George N. Agrios

2- www.potatodiseases.org

3- http://plantpath.wisc.edu/

4- http://pmep.cce.cornell.edu

5- www.bitkisagligi.net

6- www.omafra.gov.on.ca

7- www.kkgm.gov.tr

8- www.bahcevan.com

9- www.bayercropscience.com.tr

10- www.aydintarim.gov.tr

11- www.iserv.net/~wmize

12-  Ayçiçeği’nde Sclerotinia sclerotiorum ve Sclerotinia minor’ın Kültürel, Biyolojik ve Kimyasal Mücadelesi, Atatürk Üniv. Ziraat Fak. Derg. 39 (2), 281-286, 2008

Yaprak, Sap ve Gövdede Oluşan Mantar Hastalıkları ile Mücadele” üzerine 6 düşünce

  1. öncelikle içerikli bu yazı için teşekkürlerimi sunmak isterim.çukurova bölgesinde yer fıstığı üretimi yapmaktayım kök çürüklüğüne karşı üç kimyasal uygulama yapmama rağmen en ufak fayda sağlaya bilmiş değilim bu konuda sizden yardım almak isterim (en azından fikir alış verişi) teşekkürler.

  2. Yahu mantar hastalıkları ile mücadele başlık,ama yazıyı okuyorum,bu çiçekli bitkilerde beyaz pamukçuk gibi olan küfü nasıl tedavi edebileceğimle ilgili bir bölüme rastlamadım.Çiçeğimde,özellikle sapları saran beyaz pamuk gibi bir küf oluştu ve yaprak uçları da kahverengi olup kuruyor,bunu evde nasıl tedavi edebilirim.

  3. hayal arkadaşım; eğer bir iki çiçekten bahsediyorsanız( ki kuvvetle muhtemelen bu bahsettiğiniz pamuklu bitlerdir) kağıt mendili hafif nemlendirip yavaş yavaş elle silmeye çalışın ,çiçeği havadar aydınlık bir yere alın,aşırı sulamadan kaçının.Difenbahya çiçeğimde bu şekilde başarı sağladım…

Bir Cevap Yazın